Wat is een abces in de mond?
Een abces is een afgeschermde holte gevuld met pus — een mengsel van bacteriën, afgestorven weefsel en afweercellen. In de mond kan zo'n infectie zich ontwikkelen rondom een tandwortel (periapicaal abces), in het tandvlees (parodontaal abces) of in het omringende kaakweefsel. De directe aanleiding is vrijwel altijd bacteriën die via een gaatje, een gebarsten tand of diep tandvleespocket doordringen in het weefsel eronder. Zodra de infectie echt vastgezet is, bouwt de druk op en ontstaat de kenmerkende bonzende pijn. Een abces gaat niet vanzelf over; zonder behandeling kan de infectie zich uitbreiden naar de kaak, de nek of zelfs verder. Neem contact op met je tandarts of bij alarmsignalen direct met je huisarts. Lees ook mondklachten: wanneer moet je naar de tandarts? voor meer houvast.
De meest herkenbare klachten
Een tandabces kenmerkt zich door een intense, kloppende pijn die aanhoudend is en verergert als je op de tand bijt of er met je tong tegenaan duwt. De pijn kan uitstralen naar de kaak, het oor of de slaap, waardoor mensen soms denken aan oorpijn of migraine. Lokale zwelling van het tandvlees of de wang is een veelgehoorde bijkomende klacht. Soms is er een zichtbaar opbolling ter hoogte van de tand — een soort blaasje gevuld met pus. Als het abces spontaan openbarst, komt er een zoute of bittere vloeistof vrij en neemt de drukpijn tijdelijk af. Dat geeft geen reden om de tandarts niet te bellen: de infectiehaard is er nog steeds. Tandvleesabcessen kunnen ook samenhangen met bredere tandvleesproblemen; meer hierover op tandvleesontsteking: lichamelijke klachten en aanpak.
Wanneer een abces een spoedgeval wordt
Een abces wordt een spoedsituatie zodra de infectie zich buiten de mond verspreidt. Alarmsignalen zijn: koorts boven de 38,5 graden, moeite met slikken of ademen, een snelle zwelling van de hals of onder de kin, en trismus (je kunt je mond nauwelijks openen). Dit zijn tekenen van een ernstige infectieverspreiding die direct medische aandacht vereist — bel je huisarts of ga naar de spoedeisende hulp, niet naar de wachtkamer van de tandarts. Neem bij koorts gecombineerd met kaakpijn ook altijd contact op, zelfs als je de tandarts al hebt gebeld. Meer over alarmsignalen die spoedeisend zijn vind je op wanneer is een lichamelijke klacht spoedeisend?.
Wat de tandarts doet bij een abces
De tandarts stelt de diagnose op basis van onderzoek en een röntgenfoto. De behandeling bestaat in de eerste plaats uit het draineren van de pus: de tandarts maakt een kleine opening zodat de infectie kan afvloeien. Afhankelijk van de oorzaak kan daarna een wortelkanaalbehandeling volgen als de tand bewaard kan worden, of een extractie als dat niet mogelijk is. Antibiotica worden doorgaans alleen voorgeschreven bij tekenen van verspreiding of als je een verminderde weerstand hebt — bij een goed gelokaliseerd abces is drainage effectiever. Houd er rekening mee dat antibiotica de infectie onderdrukken maar de oorzaak niet wegnemen; de tandarts moet altijd de bron aanpakken.
Klachten na behandeling en preventie
Na de behandeling is het normaal dat de pijn en zwelling nog een paar dagen aanhouden en geleidelijk afnemen. Pijnstillers zoals ibuprofen helpen bij het herstel. Neem bij aanhoudende koorts, toenemende zwelling of verslechtering van de pijn opnieuw contact op met de tandarts. Om toekomstige abcessen te voorkomen is goede mondhygiëne de belangrijkste maatregel: tweemaal per dag poetsen, dagelijks flossen en regelmatig tandartsbezoek. Snel handelen bij gaatjes of gevoelige tanden voorkomt dat bacteriën diep doordringen. Lees ook parodontitis: lichamelijke klachten van een ontstoken tandvlees voor informatie over hoe diepere tandvleesontsteking eveneens tot ernstige klachten kan leiden.